105 lat temu, 19 grudnia 1914 r., władze austriackie oficjalnie powołały do życia I Brygadę Legionów pod dowództwem Józefa Piłsudskiego. Były one pierwszą polską formacją wojskową w XX w. Skupiły w sobie początkowo członków oddziałów Strzelca, Drużyn Strzeleckich, Polowych Drużyn Sokoła oraz innych organizacji paramilitarnych działających przed I wojną światową głównie na terenie zaboru austriackiego.
Przeprawa oddziału I Brygady Legionów przez Wisłę po bitwie pod Józefowem podczas ofensywy majowej 1915 rokuNarodowe Archiwum Cyfrowe
Legiony powołane zostały 16 sierpnia 1914 r. przez Naczelny Komitet Narodowy jako próba ratowania wojskowej inicjatywy Józefa Piłsudskiego, jaką było sformowanie i wejście 6 sierpnia na teren zaboru rosyjskiego 1. kompanii kadrowej.
Legiony działały w ramach armii austro-węgierskiej i podlegały dowództwu Landwehry. W szczytowym okresie rozwoju w Legionach służyło ponad 16 tys. żołnierzy (jesień 1915).
Organizacyjnie dzieliły się na trzy brygady. I Brygada powołana została 19 grudnia 1914, dowodził nią Józef Piłsudski (do 27 września 1916). II Brygada powołana została 19 grudnia 1914, I dowódcą był Ferdynand Küttner - do 14 lipca 1916, następnie Józef Haller do 19 lutego 1918. III Brygada powołana została 8 maja 1915. Dowodzili nią: Wiktor Grzesicki do 14 lipca 1916, Stanisław Szeptycki do 14 listopada 1916, Zygmunt Zieliński do 25 kwietnia 1917, Bolesław Roja do 30 lipca 1917.
Do później jesieni 1915 r. Brygady działały na różnych frontach: I Brygada na Ziemi Krakowskiej i na terenie zaboru rosyjskiego(najważniejsze bitwy to m. in. Krzywopłoty, bitwa limanowska, Łowczówek, walki nad Nidą, Konary i Jastków, II Brygada w Karpatach Wschodnich (najważniejsze bitwy to m. in. Rafajłowa i Zielona, Mołotków, Kirlibaba, szarża pod Rokitną), III Brygada weszła do boju od sierpnia 1915 r. i współdziałała z Brygadą Józefa Piłsudskiego.
Od jesieni 1915 r. do września 1916 Legiony walczyły już wspólnie na płn. Wołyniu, nad Styrem i Stochodem.
W lipcu 1916 r. doszło do największej bitwy Legionów - pod Kostiuchnówką. Wówczas to Legioniści pomimo huraganowego ognia i ciągłych ataków Rosjan przez kilka dni utrzymali linię frontu. Wycofali się dopiero po załamaniu frontu na flankach bronionych przez Węgrów i Czechów.
Jesienią 1916 r. doszło do wycofania Legionów z frontu na tyły i dymisji Józefa Piłsudskiego z funkcji brygadiera. W lecie 1917 r. wybuchł jeszcze głębszy kryzys - legioniści odmówili złożenia przysięgi na wierność Niemiec. Rozwiązano Legiony Polskie, część oficerów internowano w obozie w Beniaminowie, żołnierzy w Szczypiornie.
II Brygadę i pozostałych legionistów, poddanych austro-węgierskich, przemianowano na Polski Korpus Posiłkowy i wysłano we wrześniu/październiku na Bukowinę i Besarabię.
W lutym 1918 r. doszło do otwartego buntu w oddziałach Korpusu i legioniści pod dowództwem płk. Józefa Hallera przeszli front na stronę rosyjską pod Rarańczą. Tam doszło do połączenia się z II Korpusem Polskim na Ukrainie.
Kampania Karpacka II Brygady Legionów Polskich; n/z Oddział w Rafajlowej przed odjazdem pod Mołotków, 1914 rokreprodukcja: Piotr MecikAgencja FORUM
Kampania Karpacka II Brygady Legionów Polskich, n/z na placówce w Zielonejreprodukcja: Piotr MecikAgencja FORUM
Grupa oficerów w Zielonej. Z lewej stoi płk Zieliński, na siwym koniu ppłk Józef Haller, dalej kpt Zagórski i por Szczepanreprodukcja FoKaAgencja FORUM
Kampania Karpacka II Brygady Legionów Polskich, 1915 rok; n/z Zwłoki poległych legionistówreprodukcja: Piotr MecikAgencja FORUM
Kampania Karpacka II Brygady Legionów, 1915 rok; n/z Batalion Fabrycego w kolumnach kompanijnychreprodukcja: Piotr MecikAgencja FORUM
Na szczycie Pantyru w Karpatach Wschodnich: od lewej budowniczy Drogi Legionów - por. inż. Słuszkiewicz, gen. Karol Durski-Trzaska, kpt. Włodzimierz Zagórski, dr Staszewski, kpt. Zygmunt Dzwonkowski/Reprodukcja: Piotr MecikAgencja FORUM
Walki II Brygady Legionów pod Rafajłową podczas działań na froncie wschodnim - pochód rezerwy na pozycje, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Walki II Brygady Legionów pod Rafajłową podczas działań na froncie wschodnim - jeńcy rosyjscy, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Walki II Brygady Legionów pod Rafajłową podczas działań na froncie wschodnim - żołnierze przy ognisku, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Odjazd z Krakowa 2 i 3 pułku II Brygady Legionów Polskich na front, 01.10.1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Walki II Brygady Legionów pod Rafajłową podczas działań na froncie wschodnim - zmiana warty, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Walki II Brygady Legionów w Karpatach, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Walki II Brygady Legionów w Karpatach - żołnierze w okopach, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach. Żołnierze jadący kolejką do Zielonej, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach. Żołnierze z karabinami maszynowymi, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
Niesłychanym na owe czasu wyczynem była budowa Drogi Legionów w Karpatach. Żołnierze II Brygady w pięć dni wytyczyli drogę o długości 7 km, na której postawili 28 mostów. Most na przełęczy Pantyrowej, październik 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach. Oddział legionistów. W tle krzyż postawiony przez polskich żołnierzy na granicy Galicji z Węgrami na przełęczy Pantyrowej, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach. Żołnierze z końmi niosącymi działa, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
II Brygada Legionów podczas walk w Karpatach. Żołnierze w rowie strzeleckim, 1914Narodowe Archiwum Cyfrowe
