Reklama

"Noc paskiewiczowska" - represje po powstaniu listopadowym w Królestwie Polskim

Upadek powstania listopadowego spowodował zaostrzenie represji wobec polskiego społeczeństwa ze strony wszystkich trzech zaborców Polski. Najdotkliwsze działania odwetowe zastosował carat.

Miały one na celu całkowite zdławienie aspiracji niepodległościowych Polaków i podporządkowanie Królestwa Polskiego Rosji. Feldmarszałek Iwan Paskiewicz za zdławienie powstania dostał tytuł księcia warszawskiego i stanowisko namiestnika Królestwa. Był również wodzem naczelnym stacjonujących w nim wojsk rosyjskich. Okres jego rządów w Królestwie (1832 - 1856), absolutnych i bezwzględnych,  określa  się  często jako "noc paskiewiczowską".

Car Mikołaj I unieważnił konstytucję z 1815 roku, zniósł odrębny sejm i armię. Kilkadziesiąt tysięcy polskich żołnierzy wcielono do wojska rosyjskiego i zesłano w głąb Rosji. Do Królestwa, na które nałożono wysoką kontrybucję za powstanie w (wysokości ponad 20 mln rubli), wkroczyła 100-tysięczna rosyjska armia okupacyjna.

Reklama

W Warszawie, mimo amnestii, powołano "nadzwyczajny" Najwyższy Sąd Kryminalny do sądzenia obwinionych o zorganizowanie i branie czynnego udziału w powstaniu. Mieszkańcy stolicy musieli składać przysięgę na wierność carowi. Wszystkich składających przysięgę u komisarzy cyrkułowych zapisywano w specjalnych księgach, pozostałych represjonowano.

Chcąc na przyszłość zabezpieczyć się przed buntem Warszawy i utrzymać  ją w posłuszeństwie, Mikołaj I postanowił zbudować w stolicy cytadelę, która w każdej chwili  mogła zrównać miasto z ziemią. W tym celu wyburzono północny kraniec miasta na terenie Żoliborza, dzielnicę pałaców i  willi  patrycjatu Warszawy.

W październiku 1835 roku car przebywając w Warszawie oświadczył delegacji Polaków: "Jeżeli ciągle, uporczywie marzyć będziecie o narodowości oddzielnej, Polsce niepodległej i tym podobnych urojeniach i dziwactwach, nie możecie nie ściągnąć na siebie wszelkich nieszczęść. Kazałem tu wystawić cytadelę i zaręczam, że za najmniejszym poruszeniem każę miasto zburzyć, zburzę Warszawę i z pewnością nie ja ją odbuduję".

 Oprócz cytadeli wystawiono nową twierdzę w Dęblinie ("Iwanogorod") oraz wzmocniono fortyfikacje modlińskie ("Nowogieorgiewsk"). Twierdze te miały osłaniać zachodnią granicę Rosji oraz utrzymać w posłuchu naród polski.

Po zawieszeniu konstytucji, dla uspokojenia opinii  publicznej  państw  zachodnich,   Mikołaj I nadał Królestwu w 1832 roku Statut Organiczny. Dokument ten gwarantował nietykalność osobistą i własności oraz polski język urzędowy, wolność druku i wyznania. Z polskich instytucji autonomicznych zostawiał tylko Radę Stanu, jako organ doradczy rosyjskiej Rady Państwa, oraz Radę Administracyjną.

Niestety, nawet te ograniczone obietnice nie zostały dotrzymane. Statut Organiczny rychło został zawieszony. W Królestwie wprowadzono  bowiem w 1833 roku stan wojenny, który z przerwami utrzymywany był aż do początków XX wieku.

W czasie stanu wojennego w Królestwie rządził samowładnie namiestnik przy pomocy naczelników wojskowych. Nominalnie zarząd Królestwa sprawowała nadal Rada Administracyjna, ale podporządkowana całkowicie Paskiewiczowi.

 Z pięciu dawnych komisji rządowych Rada utrzymała tylko trzy: sprawiedliwości, spraw wewnętrznych i duchownych oraz przychodów i  skarbu.

 Przewodniczyli teraz komisjom już nie ministrowie, tylko dygnitarze mający tytuł dyrektorów głównych. W 1841 roku zniesiona została całkowicie Rada Stanu. Część jej kompetencji przelano na Radę Administracyjną, a czynności sądowe przekazano tzw. Zebraniu Ogólnemu Departamentów X i XI Senatu Rządzącego w Petersburgu z siedzibą w Warszawie. W ten sposób polskie organy sądownicze uzależniono od centralnych władz rosyjskich. W 1847 roku wprowadzono w Królestwie rosyjski kodeks karny. Od 1841 roku obowiązywał rosyjski system monetarny - ruble i kopiejki. Wprowadzone zostały też rosyjskie przepisy rekrutacji wojskowej, a służba w wojsku carskim trwała co najmniej kilkanaście lat.

Także reorganizacja administracji terenowej Królestwa miała upodobnić ją do systemu rosyjskiego. W 1837 roku zlikwidowano województwa zamieniając je na gubernie, usunięto też komisje i prezesów wojewódzkich, ustanawiając rządy gubernialne i gubernatorów cywilnych. W 1842 roku miejskie urzędy municypalne zastąpiono magistratami, a w powiatach utworzono  stanowisko  naczelników. W 1844 roku powiększono obszar guberni, z dziesięciu tworząc tylko pięć. Administracja cywilna Królestwa, podobnie jak to było w całej Rosji, nabrała charakteru "czynowniczego". Urzędnicy nosili specjalne mundury, według rosyjskich stopni i hierarchii. Językiem urzędowym centralnych władz Królestwa został rosyjski.



Źródło: "Wielka Historia Polski" Wydawnictwo Pinnex, Kraków 2000

Reklama

Reklama

Reklama

Reklama