"Afryka była najbliżej Polski". Uratowani zesłańcy z Syberii trafili na Czarny Ląd

Koja, Uganda. Na zdjęciu drużyna polskich zuchów "Wilki morskie" (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)
Koja, Uganda. Na zdjęciu drużyna polskich zuchów "Wilki morskie" (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)Z archiwum Artura WoźniakowskiegoPUSTE

"Czerwony beret został w sierocińcu"

Skąd się wzięli Polacy w Afryce?Po napaści Armii Czerwonej 17 września 1939 r., w czterech wielkich falach deportacji w latach 1940-41 na Syberię i w rejon Kazachstanu Sowieci zesłali co najmniej 320 tys. Polaków. Wraz z innymi represjonowanymi przez NKWD, liczba polskich więźniów i zesłańców wzrosła do co najmniej 500 tys. (niektóre źródła mówią nawet o 800 tys.).Wybuch wojny między Niemcami i ZSRS w 1941 r. sprawił, że zmieniła się sytuacja polityczna. Doszło do podpisania układu Sikorski-Majski. Na jego podstawie na południu ZSRS powstała Armia Polska pod dowództwem gen. Władysława Andersa. Ogłoszono również tzw. "amnestię", która umożliwiła ludności polskiej dołączanie do powstającego wojska. W 1942 r. generał Anders wyprowadził z ZSRS do Iranu 115 tys. osób - ponad 78 tys. żołnierzy oraz 37 tys. kobiet i dzieci (w tym 4 tys. Żydów). Cywile zostali następnie rozmieszczeni w różnych częściach Imperium Brytyjskiego. 18 tys. osób trafiło wówczas do Afryki.

Mięso było wtedy, gdy zachorował koń

14-letni Stanisław Lula (po lewej) jako junak. Teheran, 1942 r. (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek/INTERIA.PL)
14-letni Stanisław Lula (po lewej) jako junak. Teheran, 1942 r. (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek/INTERIA.PL)Z archiwum Stanisława Luli/ repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Na Syberii listy z Polski czytało się na głos

Pani Danuta Sedlak pokazuje na mapie "serce Syberii". Z tego miejsca uciekały później do Afryki (fot. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)
Pani Danuta Sedlak pokazuje na mapie "serce Syberii". Z tego miejsca uciekały później do Afryki (fot. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)Ewelina Karpńska-MorekINTERIA.PL
Na górze polskie osiedle w Koji (1949 r.), na dole to, co po nim pozostało (2010 r.). Te dwa zdjęcia wiszą w pokoju pana Artura Woźniakowskiego. Repr. Ewelina Karpińska-Morek
Na górze polskie osiedle w Koji (1949 r.), na dole to, co po nim pozostało (2010 r.). Te dwa zdjęcia wiszą w pokoju pana Artura Woźniakowskiego. Repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Polskie osiedla w Afryce

Bracia Woźniakowscy z mamą. Koja, Uganda (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)
Bracia Woźniakowscy z mamą. Koja, Uganda (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)Z archiwum Artura WoźniakowskiegoPUSTE
Gra w karty przed domem rodziny Woźniakowskich (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)
Gra w karty przed domem rodziny Woźniakowskich (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)Z archiwum Artura WoźniakowskiegoPUSTE
Stanisław Lula w Masindi (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)
Stanisław Lula w Masindi (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL) Z archiwum Stanisława Luli/ repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Wypadek nad jeziorem

Danuta Sedlak z siostrą w Koji, Uganda (z archiwum Danuty Sedlak/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)
Danuta Sedlak z siostrą w Koji, Uganda (z archiwum Danuty Sedlak/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL) Z archiwum Danuty Sedlak/ repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Poukładane życie w Ugandzie

Jedno z przedstawień w teatrze w Koji. Danuta Sedlak z kokardą na głowie (Z archiwum Danuty Sedlak/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)
Jedno z przedstawień w teatrze w Koji. Danuta Sedlak z kokardą na głowie (Z archiwum Danuty Sedlak/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL) Z archiwum Danuty Sedlak/ repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Czym był kawałek chleba po Syberii?

Bracia Woźniakowscy z mamą i znajomą pozują do zdjęcia obok termitiery przed ich domem. W tle magazyn, do którego chodziło się po żywność (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)
Bracia Woźniakowscy z mamą i znajomą pozują do zdjęcia obok termitiery przed ich domem. W tle magazyn, do którego chodziło się po żywność (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)Z archiwum Artura WoźniakowskiegoPUSTE

"Niesamowity był pęd do nauki"

Polscy nauczyciele z Koji. Druga od lewej - Lucyna Siemianowska, nauczycielka Artura Woźniakowskiego; trzecia od prawej - mama braci Woźniakowskich (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)
Polscy nauczyciele z Koji. Druga od lewej - Lucyna Siemianowska, nauczycielka Artura Woźniakowskiego; trzecia od prawej - mama braci Woźniakowskich (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)Z archiwum Artura WoźniakowskiegoPUSTE

"Patriotyzm był bez przerwy rozbudzany"

Polska kronika harcerska z Koji w Ugandzie została przysłana do Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń UP (Fot. Ewelina Karpińska-Morek/INTERIA.PL)
Polska kronika harcerska z Koji w Ugandzie została przysłana do Centrum Dokumentacji Zsyłek, Wypędzeń i Przesiedleń UP (Fot. Ewelina Karpińska-Morek/INTERIA.PL)Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Zderzenie z inną kulturą

Na zdjęciu rodzice i siostra Stanisława Luli. Fotografia została przysłana z Masindi z adnotacją na odwrocie: "Kochanemu Staszkowi posyłamy swą podobiznę 2 VI 46 r." (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)
Na zdjęciu rodzice i siostra Stanisława Luli. Fotografia została przysłana z Masindi z adnotacją na odwrocie: "Kochanemu Staszkowi posyłamy swą podobiznę 2 VI 46 r." (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)Z archiwum Stanisława Luli/ repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

Rongai dla sierot i schorowanych

Rozpoczęcie meczu z Włochami w Rongai (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)
Rozpoczęcie meczu z Włochami w Rongai (Z archiwum Stanisława Luli/repr. Ewelina Karpińska-Morek /INTERIA.PL)Z archiwum Stanisława Luli/ repr. Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL

"Jedziecie do tej czerwonej Polski"

Zatrzasnęły się wrota

Pan Artur Woźniakowski pokazuje afrykański kąt w swoim domu (fot. Ewelina Karpińska-Morek/INTERIA.PL)
Pan Artur Woźniakowski pokazuje afrykański kąt w swoim domu (fot. Ewelina Karpińska-Morek/INTERIA.PL)Ewelina Karpińska-MorekINTERIA.PL
Bracia Woźniakowscy po raz pierwszy - po wielu latach - pojechali do Ugandy w 1994 r. (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)
Bracia Woźniakowscy po raz pierwszy - po wielu latach - pojechali do Ugandy w 1994 r. (Z archiwum Artura Woźniakowskiego)Z archiwum Artura WoźniakowskiegoPUSTE
Masz sugestie, uwagi albo widzisz błąd?